Ondanks de taboes die geassocieerd worden met de relatie tussen vrouwen en alcohol, zijn er vrouwen die stereotypen doorbreken en een briljante carrière opbouwen in de zogenaamde mannelijke wereld van alcoholische dranken. Maak kennis met vier vrouwen die codes opnieuw uitvinden door vooropgezette ideeën te deconstrueren.
Interviews door Romane Henkinbrant.
Tania Shamshur, manager en barman bij Edgar's Flavors
Tania Shamshur volgde een opleiding in politieke wetenschappen en artistieke technieken, maar zonder ooit een kop koffie te hebben aangeraakt, lanceerde ze zich samen met haar man in de horeca. Na een eerste ervaring in het Italiaanse restaurant van haar man, raakte ze al snel geïnteresseerd in cocktails, die op dat moment nogal slecht werden uitgevoerd in het etablissement. Toen in 2019 de kans zich voordeed om een bar te kopen, richtte dit ondernemersduo, dat genoeg had van de nogal ‘old school’ restaurantscene, Edgar’s Flavors op. Tania is co-manager en ook barman.
R.H. : Hoe heb je mixologie geleerd?
T.S. : Ik las veel over cocktails en observeerde hoe barmannen in het buitenland werkten. Maar ik was niet echt zelfverzekerd in mijn bewegingen. Veel mensen lachen erom, maar ik vond het leuk om voor de spiegel te schudden. Toen ik jonger was, oefende ik op dezelfde manier met dansen. Tijdens mijn visagieopleiding werkten we ook voor de spiegel. Dus begon ik mezelf ‘schuddend’ te bekijken om te zien of ik er belachelijk uitzag. Zo heb ik het geleerd.
R.H.: Het is een baan van uiterlijk: als je achter een bar staat, kijken mensen naar je.
T.S. : Ja, het is een show: de klanten kijken en luisteren naar het verhaal van de cocktail. Daarom heb ik veel aan training gedaan. Ik werk alleen met nicheproducten en het is belangrijk om hun specifieke kenmerken door en door te kennen. Het draait allemaal om storytelling.
R.H.: Hoe heb je je plaats als vrouw in de alcoholindustrie gevonden?
T.S.: Ik ben meteen begonnen als barmanager. Omdat ik een sterk karakter heb, heb ik nooit bijzondere moeilijkheden ondervonden die verband hielden met mijn geslacht. Maar het is nog steeds een sector die weinig verandert, vooral in de Benelux. Een barman in Amsterdam vertelde me onlangs dat er bij een editie van de World Class-barmanwedstrijd slechts twee vrouwen waren van de 33 deelnemers. In Luxemburg kan ik maar één barman noemen. Maar in Frankrijk, Duitsland en de VS zijn er genoeg!
R.H.: Vrouwen durven niet…
T.S. : Voor veel mensen is het mannenwerk. En ik weet niet waar dat idee vandaan komt, want vrouwen zijn altijd erg aanwezig geweest in de wereld van alcohol. Ik heb gelezen dat de eerste brouwers vrouwen waren. In Mexico werd bij de eerste distillaten van agave (zoals Pulque, gefermenteerd agavesap, of, later, Mezcal) ook gebruik gemaakt van vrouwelijke knowhow. In de mythologie van de Azteken is de godin van de agave Mayahuel (noot van de redacteur: ook godin van de vruchtbaarheid, overvloed en mystieke dronkenschap). Ik denk ook aan Ada Coleman, toen bartender in de American Bar in het Savoy Hotel in Londen, die de klassieke Hanky Panky cocktail uitvond.
R.H.: Waar denk je dat dit geloof vandaan komt?
T.S. : Ik denk dat het patriarchaat dit tot een mannelijke omgeving heeft gemaakt. Zij hebben besloten dat vrouwen geen barman konden zijn. Ze hebben een slecht beeld neergezet van vrouwen die alcohol drinken. En ik denk dat ze zichzelf hebben opgesloten in hun toestand. Bovendien zijn ze vaak verbaasd als ze een vrouwelijke barkeeper zien, terwijl mannen het normaal vinden omdat zij de bron zijn van deze urban legend. En naarmate de media meer over mannelijke barmannen praten, wordt dit geloof in stand gehouden. In het Frans is de gebruikte woordenschat ook problematisch: we zeggen vaak “barmaid” voor een vrouw, maar “maid” betekent in het Engels “dienstmeisje, huishoudelijke hulp, kamermeisje”. In de VS zeggen we “vrouwelijke barman”. Dit verwijdert de simplistische connotatie.
R.H.: Wat vind je als vrouw achter een bar van de verschillende vormen van seksueel geweld in het nachtleven?
T.S. : Ik heb geen “Balance your Bar” gezien in bedrijven die kwaliteitscocktails aanbieden. Ik heb nog nooit iemand stomdronken onze zaak zien verlaten. Ik denk dat mensen beter moeten leren drinken, d.w.z. kwaliteit kiezen en water drinken. We serveren zoveel als je wilt en we werken alleen met goede seizoensproducten. Ik voel me dus niet verantwoordelijk voor mensen die slechte alcohol drinken, want die schenk ik niet. Aan de andere kant houd ik altijd goed in de gaten wat er in de bar gebeurt en ben ik niet bang om in te grijpen als dat nodig is, maar dit soort problemen ben ik nog nooit tegengekomen.
Matilda Bourgies, sommelier bij Old Boy
Matilda Bourgies is al sinds haar 14e werkzaam in de horeca en verliet haar studie handelsingenieur om zich aan haar passie te wijden. Na een korte periode hotelmanagement te hebben gestudeerd aan het CERIA, ging ze het veld in toen ze aan de slag ging bij Odette en Ville als hoofdkelner en vervolgens als roommanager – waar ze een opleiding tot sommelier kon volgen door het WSET-programma te volgen. Daarna werkte ze in Villa Lorraine als assistent maître d’. Tegenwoordig is Matilda sommelier bij Old Boy.
R.H.: Wat waren je eerste stappen in de wereld van alcohol?
M.B.: Ik raakte voor het eerst geïnteresseerd in wijn toen ik barista studeerde. Er was een wijnbar vlak naast mijn werk waar mijn collega’s en ik vaak wat gingen drinken. Ik vroeg hen of ze studenten aannamen en ze zeiden nee, “ik ben maar een barista”. Enigszins uit trots bleef ik gaan, stelde veel vragen en proefde zoveel ik kon. Er waren dus al toetredingsdrempels: zelfs als je laat zien dat je bereid bent om te leren, wordt je gevraagd om te bewijzen dat het je gaat lukken. En in het algemeen (niet alleen in de wijnwereld) duurt het langer om je als vrouw te bewijzen dan voor een man.
R.H.: Heb je soms het gevoel dat je je vaardigheden moet bewijzen?
M.B. : Mijn positie als vrouw in de sommellerie is soms moeilijk te accepteren voor klanten. Ze vragen bijna altijd naar “de sommelier” (mijn mannelijke tegenhanger). In de collectieve verbeelding maken, kiezen en proeven mannen wijn. Dus omdat ze minder vertegenwoordigd zijn, weten vrouwen minder over wijn. Maar dit is niet waar: de smaakpapillen en het gehemelte kennen geen geslacht. Hoe hoger je komt in de wijnwereld, hoe preciezer vrouwen zijn in hun beschrijvingen, omdat ze genuanceerder moeten zijn in wat ze zeggen. Terwijl een sommelier zal zeggen “deze wijn is echt goed, echt sappig, ik raad het aan”, zal een vrouwelijke sommelier veel meer informatie moeten geven over de druivensoorten, de bodem, de regio, het klimaat… om haar kennis en competentie in het verkopen van wijn te laten gelden.
R.H.: Dus seksisme in de drankwereld draagt ertoe bij dat vrouwen competenter worden dan mannen?
M.B. : Of het nu racisme of seksisme is, minderheden moeten altijd harder werken om op hetzelfde niveau te komen als alle anderen. Als gevolg daarvan hebben ze onvermijdelijk een voordeel in de manier waarop ze studeren, zich uitdrukken en dingen presenteren.
R.H.: Hebt u het gevoel dat de diversiteit in de Belgische drankensector aan het veranderen is?
M.B. : Soms worden vrouwen (en minderheden in het algemeen) gebruikt om een concept te verkopen. Sommigen doen dat zonder bijbedoelingen, anderen om opportunistische redenen. Op het niveau van het team en de hele commerciële aanpak moet er een echte intentie zijn om inclusief te zijn. Kiezen voor vrouwen omdat ze er goed uitzien om klanten aan te trekken is seksisme. Hen opnemen in domeinen die al voorbehouden zijn aan vrouwen (zoals ecologie) is niet bepaald vernieuwend. Aan de andere kant wel in beroepen als mechanica, robotica, alcohol, koken… allemaal gebieden waar vrouwen traditioneel niet thuishoren.
R.H.: Tegen welke bevelen ben je in je carrière aangelopen?
M.B. : Ik heb een heel rustig temperament en een heel zachte stem. Toen ik in de wereld van de gastronomie en de alcohol kwam, werd ik gewaarschuwd dat als ik niet agressiever zou worden, ik het nooit zou redden. Het idee bestaat dat we mannelijker moeten reageren. Het is krankzinnig dat we het voor elkaar hebben gekregen dat je je persoonlijkheid moet verdraaien om het te redden. Op de Hotelschool zou ik willen dat ik, in plaats van te leren onzichtbaar te zijn, me goed te presenteren, niet op te vallen… te horen had gekregen: “Als je een geweldige persoonlijkheid hebt en gepassioneerd bent, zul je slagen”. Jezelf zijn is het belangrijkste. Als je op een plek werkt waar ze je als vrouw niet accepteren, met je persoonlijkheid en je gevoeligheid, dan is het niet de moeite waard om daar te blijven. De houding verandert: sommige bedrijven waarderen je identiteit en je manier van werken. Je moet niet alles geloven wat je hoort: de sector wordt meer gedemoniseerd dan in werkelijkheid het geval is. Je moet niet bang zijn.
R.H.: Hoe vind je je plaats als vrouw in de alcoholindustrie?
M.B. : We moeten ons niet opstellen als slachtoffers. We zijn vrij om te reageren zoals we willen en te laten zien dat we ons werk doen. We moeten het natuurlijk altijd bewijzen. Maar ik wil mezelf niet meteen in de voet schieten. We hebben misschien niet dezelfde mogelijkheden, maar we hebben wel dezelfde uitdrukkingsmogelijkheden binnen een bedrijf. Je moet jezelf kunnen laten gelden.
Kirstie Barclay, Verkoopmanager Prestige Benelux bij Bacardi
Kirstie Barclay is zakenvrouw en moeder en heeft een diploma management engineering van Solvay. Na een paar jaar marketing bij Unilever en een rondreis door de detailhandel, begon ze bij Bacardi-Martini als Brand Manager voor Bombay. Daarna breidde ze haar expertise uit naar de marketing van verschillende groepsmerken. Ongeveer 3 jaar geleden stapte ze over naar het verkoopteam als Prestige Field Manager. Nu staat ze aan het hoofd van een lokaal Prestige en Regionaal team voor de Benelux.
R.H.: Heb je als vrouw obstakels of beperkingen ondervonden bij de toegang tot je positie?
K.B.: Nee. Dat gezegd hebbende, ik ben in de alcoholbusiness terechtgekomen door in de marketing te werken, dus het is ongetwijfeld anders. Ik ben me er ook van bewust dat ik bevoorrecht ben. Ik ben natuurlijk een vrouw, maar ik ben blank, middenklasse, goed opgeleid, heteroseksueel, cisgender enzovoort. Wat ik wel of niet heb meegemaakt, weerspiegelt niet wat veel vrouwen meemaken.
R.H.: Hoe vond je je plaats als consument in de wereld van alcohol?
K.B. : Ik werd gedoopt toen ik student was en ik zag wat er te zien was. Er is meteen dat verraderlijke aspect: wijn voor vrouwen, bier voor mannen. Het is zo’n alomtegenwoordig geloof dat we er eigenlijk geen aandacht meer aan besteden. Toen ik zwanger was van mijn eerste dochter, koos ik ervoor om het 3 maanden geheim te houden, dus dronk ik geen alcohol. Als een vrouw niet drinkt, is dat automatisch omdat ze zwanger is. Aan de andere kant wordt een vrouw die drinkt vaak beschouwd als een dronkaard. Maar een man die drinkt, heeft de fles. Het is tenslotte bijna een teken van mannelijkheid. We moeten deze alcoholverbodsbepalingen deconstrueren en mensen, zowel mannen als vrouwen, niet langer in hokjes plaatsen.
R.H.: Zie jij zusterschap in de sector?
K.B.: Er is een echt verlangen onder vrouwen om samen te komen en dingen te veranderen. Omdat ik in de industrie zit, dus aan de andere kant van het spectrum, heb ik daar nooit over nagedacht: het zijn de vrouwen achter de bar die direct betrokken zijn. Maar ik denk dat iedereen op zijn eigen niveau een verschil kan maken: het zijn niet alleen sommeliers en barmannen die ‘de hoed moeten dragen’ en vrouwen in hun situatie moeten vertegenwoordigen. Ik denk dat we allemaal codes willen doorbreken en vooringenomen ideeën de wereld uit willen helpen om verandering teweeg te brengen.
R.H.: Hoe plaats je dingen op jouw niveau?
K.B. : Er zitten verschillende vrouwen in mijn team en ik moedig hen aan om me over hun ervaringen te vertellen: als ze bepaalde moeilijkheden hebben ondervonden, als ze steun nodig hebben… We hebben allemaal wel eens een moment gehad, een interactie die niet goed verliep, waarbij we sprakeloos achterbleven en dan tegen onszelf zeiden “shit, dat had ik moeten zeggen of doen”. Ik probeer mijn team voor te bereiden op verschillende situaties, zodat ze er met opgeheven hoofd weer uitkomen. Tot slot is het ook mijn taak om het goede voorbeeld te geven en te laten zien wat er mogelijk is. Je moet jezelf kunnen afvragen wat jouw invloedssfeer is. Ten eerste op persoonlijk niveau en vervolgens op algemeen niveau – bijvoorbeeld binnen de organisatie waarin je werkt.
R.H.: Heb je het gevoel dat dit wordt weerspiegeld in je bedrijf?
K.B.: Bij Bacardi zijn er, net als elders, steeds meer initiatieven. We kunnen het hebben over sociaal wassen. Maar uiteindelijk denk ik dat elk initiatief goed is. Laten we alles doen wat we kunnen om vooruitgang te boeken. We kiezen onze partners al op deze manier, maar als het op interne initiatieven aankomt, zijn we ons nog een beetje aan het oriënteren: hoe zetten we ze op? Moeten we een speciaal programma ontwikkelen? Er zitten verschillende vrouwen – en ook mannen – in mijn team en ik vind het geweldig om hen te helpen uit te rusten. Ik zou het geweldig vinden om gestructureerde sessies met hen te kunnen organiseren over hoe je een probleem van seksisme binnen het bedrijf kunt oplossen. We hebben allemaal een rol te spelen.
Morane Le Hiress, hoofdbrouwer bij Janine's
Na het behalen van een diploma en een master in biologie met een biomedische focus aan de universiteit van Parijs, begon Morane Le Hiress haar carrière bij INSERM (Institut national de la santé et de la recherche médicale) en vervolgens bij Sanofi. Ze maakte zich zorgen over de toekomst van de snel evoluerende medische sector en begon met brouwen in haar kleine Parijse keuken voordat ze een radicale beslissing nam: van carrière veranderen en overstappen naar de wereld van het brouwen. Na een 15-daagse opleiding aan de IFBM in Nancy en verschillende stages in Parijse en Brusselse brasseries, is Morane nu hoofdbrouwer bij Janine.
R.H.: Hoe vond je je plaats als consument in de wereld van alcohol?
M.L.H.: Ik drink al bier sinds de universiteit. Toen ik begon op te letten wat ik dronk en me echt begon te interesseren voor wat er in mijn glas zat, was de bierscene nog erg genderspecifiek: sterke bieren voor jongens, lichte bieren voor meisjes. Als ik aan de bar bestelde, kreeg ik vaak lachend te horen: “Een fruitig biertje voor jou? Deze gedachten zijn aan het veranderen, ook al zijn sommige van deze vooroordelen nog steeds diep geworteld.
R.H.: En als actrice?
M.L.H.: Dat is een ander niveau. Toen ik stage liep bij de IFBM, waren er maar twee vrouwen op 15. Toen ik begon aan te kloppen bij Parijse brouwerijen om een stageplaats te vragen, waren de brouwers heel verrast om een vrouw te zien. Toen ik begon aan te kloppen bij Parijse brouwerijen om stageplaatsen aan te vragen, waren de brouwers erg verbaasd om een vrouw te zien, maar ook erg blij! Mijn integratie en opleiding waren dus vrij gemakkelijk. De brouwers deden me geen plezier in termen van fysieke moeilijkheden: ze behandelden me als een gelijke, wat geweldig is! Brouwer zijn is een fysieke job en dat aspect mag je niet verwaarlozen. Mijn grootste probleem is mijn lengte: ik ben klein, dus het is niet altijd makkelijk. Maar nogmaals, je moet je aanpassen en manieren vinden om ermee om te gaan.
R.H.: Hoe ziet u de drankenindustrie in België?
M.L.H.: Er is een enorme lobby vanuit de industriële wereld op de consumptie van alcoholische dranken in België. Dit is echter aan het veranderen, vooral door de opkomst van vele microbrouwerijen. De concurrentie neemt toe en de verschillende spelers in de sector moeten met originele ideeën komen om zich te onderscheiden. De drankenindustrie ziet dit in en begint zichzelf opnieuw uit te vinden. Het is allemaal erg spannend.
R.H.: Hoe worden jullie producten ontvangen door klanten?
M.L.H.: Ik heb het gevoel dat ik mezelf nog moet bewijzen in de brouwerswereld voordat mijn bieren geproefd zullen worden. Ook al heb ik mijn eigen brouwerij, ben ik de hoofdbrouwer en zorg ik voor alles van A tot Z (van productie tot verpakking), als mensen het over de bieren van Janine hebben, verwijzen ze naar mijn partners (twee mannen) en niet naar mij. Ik wil graag dat mijn bieren aan mijn gezicht worden gekoppeld. Later wil ik een assistent-brouwer aanwerven zodat Janine door twee vrouwen gerund wordt.
