Wat zegt de wet?
Sinds 2009 verplicht cao 100 elke Belgische privéonderneming om een preventief alcohol- en drugbeleid uit te werken. Dat beleid moet opgenomen worden in het arbeidsreglement, minstens een intentieverklaring bevatten en kan worden aangevuld met procedures voor screening, begeleiding en opleiding, in overleg met het Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk.
De Welzijnswet van 1996 verplicht werkgevers om gezondheidsrisico’s te voorkomen, ook die verbonden aan alcoholgebruik. Een alcoholtest mag enkel worden afgenomen als dit voorzien is in het arbeidsreglement én met toestemming van de werknemer. Biologische testen (bloed, urine) zijn voorbehouden aan de arbeidsgeneesheer. In de horeca is de paradox duidelijk: alcohol is overal beschikbaar, maar tegelijk is de werkgever wettelijk verplicht om een veilige werkomgeving te garanderen – ook voor de klanten.
«Alcohol, is een HR-thema»
Françoise Boulanger heeft 25 jaar ervaring in human resources (Hotel Dolce, Hotel Amigo en nu Hotel Cardo). Vanuit haar professionele omgeving besloot ze een universitaire opleiding in alcoholkunde te volgen. “In de horeca zag ik alcohol steeds meer terrein winnen. Voor vrouwen is het extra zwaar: hun lichaam verwerkt alcohol minder goed en ze worden ook strenger beoordeeld. Ik wilde preventieve maatregelen invoeren, vooral met oog op ondersteuning van vrouwelijke medewerkers.”
In 2024 voert ze, in het kader van haar interuniversitaire opleiding, een unieke studie uit bij 72 managers en medewerkers van negen luxehotels in Brussel. Daaruit blijkt dat 30% van de respondenten een risicovol alcoholgebruik vertoont, tegenover 15% in de algemene Belgische bevolking (cijfers Sciensano 2018). “Er bestaat een professionele cultuur waarin alcohol vanzelfsprekend is: men trakteert, proeft, viert… Maar wat als iemand de controle verliest?”
Om dat kantelpunt beter te begrijpen, verwijst Boulanger naar de officiële referentiewaarden: één standaardglas bevat ongeveer 10 gram pure alcohol – bv. 25 cl bier (5%), 10 cl wijn of champagne (12%), 6 cl porto of 3 cl sterke drank. In België wordt laagrisicogebruik gedefinieerd als maximaal 10 eenheden per week en maximaal 2 per dag, bij voorkeur niet dagelijks. Meer dan vier eenheden drinken binnen twee uur geldt al als binge drinking.
Begeleiden in plaats van bestraffen
Wat kan de werkgever doen?
De werkgever kan verschillende pistes volgen. Van het actualiseren van het arbeidsreglement met een preventiebeleid (CAO 100), tot het opleiden van managers om risicogedrag te herkennen en aan te pakken, het organiseren van interne campagnes (Tournée Minérale, affiches met alcoholeenheden, enz.), het opzetten van een gratis ondersteuningsprogramma voor medewerkers (gesprekken, psychologische doorverwijzing, praatgroepen) en het hanteren van een stapsgewijze aanpak (observatie, gesprek, begeleiding en pas daarna eventuele disciplinaire maatregelen als het gedrag aanhoudt).
Uit het ontkennen stappen en een andere cultuur opbouwen
Zoals Claire Touzard schrijft in haar boek Sans alcool (Flammarion, 2021): “Nuchter zijn is subversiever dan je denkt.” Een uitspraak waarin Françoise Boulanger zich volledig herkent. “Kiezen voor soberheid is een daad van vrijheid en een zachte maar bewuste breuk met bepaalde sociale normen,” vult ze aan. “Alcohol is overal, maar de regelgeving blijft algemeen. We moeten een cultuur creëren waarin men kan praten, waarin we niet langer wegkijken, waarin iedereen weet wat één alcoholeenheid is en waarin we vooral voorkomen, niet enkel reageren wanneer het al te laat is.”Die koerswijziging is haalbaar, ook in de horeca, en begint bij informatie, opleiding en vooral een warme, luisterende benadering.
